Nieuwsberichten

Problemen met de AWBZ niet langer vooruitschuiven

De AWBZ is een dure regeling. In de jaren zestig van de vorige eeuw was zij de kroon op het bouwwerk van de sociale verzekering. Een beperkte voorziening voor onverzekerbare risico’s, waar nog geen miljard euro in omging. Nu is het de financieringsbron voor de ouderenzorg, de zorg voor verstandelijk en lichamelijk gehandicapten en de langdurige geestelijke gezondheidszorg. De kosten zijn opgelopen tot 22 miljard euro per jaar. Over hoe het verder moet met de AWBZ wordt al meer dan tien jaar nagedacht.

Er zijn verschillende problemen die moeten worden aangepakt.

• De AWBZ is te veelomvattend. Er zitten voorzieningen in die mensen zelf kunnen betalen, zoals delen van de ouderenzorg. Of voorzieningen die beter kunnen worden ondergebracht in de zorgverzekering of de WMO, zoals al is gebeurd met kortdurende en op genezing gerichte geestelijke gezondheidszorg en huishoudelijke hulp.
• De kwaliteit van de zorg kan beter. Denk bijvoorbeeld aan het gebrek aan privacy in verpleeghuizen. Ook de organisatie van de zorg aan chronisch zieken kan sterk worden verbeterd, door zorgketens te smeden over de grenzen van de AWBZ en de zorgverzekering heen.
• De uitvoering van de AWBZ is de afgelopen jaren verbeterd, maar nog steeds ondoelmatig. In zijn recente advies over het uitgavenbeheer in de gezondheidszorg pleit de RVZ ervoor zowel de zorgkantoren als de zorginstellingen meer financieel risico te laten lopen.

De coalitiepartijen hebben in het regeerakkoord de problemen met de AWBZ voor zich uitgeschoven, maar het is de vraag of dat nog langer vol te houden is. ‘Niemand weet waar de 22 miljard blijven die jaarlijks aan de AWBZ worden uitgegeven’ kopt de Volkskrant op 20 februari 2009, kort na de bekendmaking dat Nederland met een historisch begrotingstekort wordt geconfronteerd. Toeval? Het roept in ieder geval vragen op, want er gaat de suggestie van uit dat die 22 miljard over de balk worden gegooid. Dat is niet zo en staatssecretaris Bussemaker ontkent in de Volkskrant (23 februari) terecht dat er onduidelijkheid is over de 22 miljard van de AWBZ.

We weten waaraan het geld wordt uitgegeven, ook al weten we het niet heel precies. We weten bijvoorbeeld wel hoeveel wordt uitgegeven aan mensen met een verstandelijke handicap, maar niet aan mensen met Downsyndroom. Dat komt omdat bij de indicatiestelling alleen de aard van de problematiek en de benodigde zorgfuncties worden geregistreerd. Ook de bekostiging is aan deze gegevens gekoppeld. Er is ook zicht op het AWBZ-geld dat naar individuele zorginstellingen gaat. Hierover leggen zowel de zorgkantoren als de instellingen verantwoording af. De jaarverslagen van de instellingen worden door accountants gecontroleerd. De NZa oordeelt over de uitvoering van de AWBZ door de zorgkantoren. Daarmee is misschien niet te traceren hoe elke AWBZ-euro door elke instelling rolt, maar er is wel degelijk zicht op de besteding van de middelen.

Dat neemt niet weg dat het moeite kost om de informatie over de AWBZ bij elkaar te brengen. Het is ook niet mogelijk om op alle vragen over de besteding van de AWBZ-euro’s antwoord te geven. Het is dus geen slecht idee om jaarlijks een overzicht van de AWBZ-bestedingen op te stellen naar analogie van de rapportage over de sociale zekerheid. De kop in de Volkskrant (23 februari): ‘Geen openheid AWBZ nodig’, is een onverdedigbare stelling en dat is dus ook niet uit de mond van de staatssecretaris opgetekend. Ze zei: ‘prima, maar laat ze dan eerst maar zeggen wat ze willen weten.’ Die vraag is aan de hand van de eerder genoemde drie problemen wel te beantwoorden.

Er is informatie nodig over:

• De behoeften aan zorg en dienstverlening van gebruikers van de AWBZ, de indicatiestelling en de feitelijk geboden zorg en diensten; 
• De door gebruikers ervaren kwaliteit van zorg;
• Het financiële risico dat zorgkantoren en zorginstellingen lopen, de kwaliteit en doelmatigheid van de zorginkoop en de arbeidsproductiviteit van de zorginstellingen.

Rien Meijerink, voorzitter RVZ
Jan Kasdorp, senior adviseur RVZ