Nieuwsberichten

De ethische agenda van Bussemaker

Ethiek en vooruitgang
Medisch-wetenschappelijk onderzoek en de vooruitgang die daarmee gepaard gaat, raken op fundamentele wijze aan de wijze waarop wij samen leven. Hoe gaan wij als samenleving bijvoorbeeld om met de mogelijkheid te sleutelen aan de biologische fundamenten van de mens en met de consequenties daarvan. Moeten deze ontwikkelingen niet ethisch ingekaderd worden? En hoe wil de overheid het maatschappelijke debat daarover faciliteren? De RVZ en de Gezondheidsraad hebben het Centrum voor Ethiek en Gezondheid (CEG) opgericht om dergelijke vragen te beantwoorden (www.ceg.nl). Het CEG adviseert elk jaar over de ethische agenda van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Daarom heeft het CEG met belangstelling uitgekeken naar eerste beleidsbrief medische ethiek van staatssecretaris Bussemaker. Deze stuurde ze 7 september 2007 naar de Tweede Kamer.

Opvallend is de uitgebreide schets van het ethische kader waarbinnen het kabinetsbeleid tot stand komt. De rode draad is de menselijke waardigheid. Deze wordt in drie centrale waarden uitgewerkt: autonomie, de beschermwaardigheid van het leven en goede zorg. De eerste twee noties komen uitgebreid aan bod bij de kwesties in de brief rond begin en einde van het leven. Maar de notie ‘goede zorg’ blijft een enigszins lege huls. Vooral als het gaat om de morele gevolgen van bijvoorbeeld demografische verschuivingen (vergrijzing, allochtonen), organisatorische ontwikkelingen (nieuw stelsel, fusies), wetenschappelijke invloeden (prestatie-indicatoren, evidence-based medicine) en veranderende omgangsvormen (agressie, lifestyle). Hoe ziet ‘goede zorg’ er op lange termijn eigenlijk uit? Dergelijke vergezichten gaat Bussemaker in de brief helaas (maar wellicht wijselijk) uit de weg.

Beleidsbrief
Wat zijn dan de belangrijkste beleidsvoornemens voor de medische ethiek? Deze zet Bussemaker op hoofdlijnen uiteen in de tweede helft van de brief. Zij handhaaft het verbod op het kweken van embryo’s voor onderzoek. Er wordt een psychosociale counsellor ingeschakeld bij de toetsing van terbeschikkingstelling van eicellen voor zwangerschap en er komt een ethische analyse naar mens-dier combinaties op celniveau. Zij tornt niet aan de bestaande regeling van abortus. Wel gaat zij meer werk maken van preventieve voorlichting en begeleiding en opvang van vrouwen die al dan niet afzien van abortus. Bovendien komt er een ‘abortusprotocol’ en komt de overtijdbehandeling binnen de wet te vallen (overigens zonder de strikte beraadtermijn van 5 dagen). Aan de Euthanasiewet wordt niet gemorreld. Wel investeert zij in verbetering en financiële versterking van de palliatieve zorg. De staatssecretaris verwachtte pittige debatten over deze onderwerpen. Zij werd in het eerste debat op 14 februari jl. op haar wenken bediend.

Abortus
De Wet afbreking zwangerschap (WAZ) bestaat al meer dan twintig jaar. Uit een uitgebreide evaluatie blijkt dat deze over het algemeen prima functioneert. Toch raken de gemoederen nog steeds verhit als het gaat om het afbreken van beginnend leven. Een greep uit de discussie:

• Agema (PVV): vrouwen die vaak een abortus ondergaan (‘veelgebruik’), moeten de kosten van € 315,-- zelf betalen. En de abortusgrens moet naar 8 weken (is nu 24 weken);
• Ormel (CDA): is de grens van 24 weken wetenschappelijk gezien nog wel aanvaardbaar?
• Koşer Kaya (D’66): gaat Bussemaker tornen aan de invulling van het begrip ‘noodsituatie’, een centrale term in de WAZ? Voor D’66 bepaalt de vrouw of er sprake is van een noodsituatie.
• Van der Vlies (SGP): nee, het gaat juist om recht op hulp en het recht om beschermd te worden en dat is heel wat anders dan ‘de vrouw beslist’.
• Wiegman (Christenunie): het kabinet is er in geslaagd de zaken te vinden die pro-life en pro-choice gemeenschappelijk hebben.
• Halsema (GroenLinks): Dit debat is vooral ideologisch, want het Nederlandse abortusbeleid is buitengewoon succesvol.

Morele kaders
In de reacties van de partijen komen de morele kaders waarbinnen zij politiek bedrijven helder naar voren. Zo benadrukken de SGP en de CU vooral de beschermwaardigheid van het leven. De kanttekeningen van het CDA zijn ingegeven door een relationeel mensbeeld: niemand is volstrekt autonoom. De VVD mist in de beleidsbrief van Bussemaker juist de notie zelfbeschikking en vindt dat de nadruk te veel ligt op beschermwaardigheid. De PvdA legt de nadruk op ‘kwaliteit van leven’. En de SP en GroenLinks hebben commentaar op de in hun ogen summiere aandacht in de brief voor solidariteit en gelijkwaardigheid. Want volgens deze partijen zijn tekortkomingen in het zorgaanbod vanwege bijvoorbeeld marktwerking ook ethische kwesties en daarin schiet de brief toch tekort.

Het thema ethiek en gezondheidszorg leeft, zoveel is duidelijk na het debat. Er staat kennelijk iets op het spel als het gaat om hoe we omgaan met het begin en het einde van het leven en met ziekte en gezondheid. Het debat wordt vervolgd op dinsdag 4 maart a.s. om 16.00 uur (onder voorbehoud).

Beleidsbrief medische ethiek

http://www.minvws.nl/images/beleidsbrief_tcm19-151747.pdf