Bevorderende en belemmerende factoren van twee best practices HSL en GWO
Achtergrondstudie uitgebracht door de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg bij het advies Preventie van welvaartsziekten door Mevrouw drs. S.S. Baldewsing
Deze achtergrondstudie beschrijft en analyseert de bevorderende en belemmerende factoren van twee best practices: Hartslag Limburg (HSL) en Gezonde Wijk Overvecht (GWO).
Deze twee praktijkvoorbeelden gaan over het bevorderen van preventie via een integrale wijkaanpak. Ook wordt er apart gekeken welke rol de eerstelijn, gemeente, GGD, zorgverzekeraar en VWS hebben bij deze factoren.
Aanbevelingen
- De verhouding tussen de GGD en gemeenten moet goed zijn. Dit vraagt om een nauwere samenwerking waarbij eenheid en consensus is. Om dit te bereiken is relatiebeheer noodzakelijk op uitvoerings-, beleid- en bestuurlijkniveau.
- Zorgverzekeraars stimuleren om in preventie te investeren als ze een kleiner marktaandeel van verzekerden hebben. Een oplossing hiervoor zou zijn dat de marktleider van een regio het initiatief moet nemen (bijna elke regio heeft wel een markleider). In regio’s waar verzekeraars een even groot aandeel hebben
zou de GGD een coördinerende rol kunnen spelen. Door preventie aan te wijzen als een publieke taak kan de GGD extra geld beschikbaar stellen voor zorgverzekeraars om in preventie te investeren.
- Voorbeelden als HSL, GWO en Karelië in Finland1 bewijzen dat een community benadering voor preventie gezondheidswinst oplevert en kosteneffectief is. Door het aantonen van goede resultaten door gedegen evaluatieonderzoek moet de politiek overtuigd zijn om te investeren in preventie. De gemeente moet juist de samenwerking opzoeken om zulke soort initiatieven langdurig te stimuleren en te ondersteunen.
- Om gemeenten en zorgverzekeraars te prikkelen om in preventie te investeren zal er een structurele financiering nodig zijn. In het advies Preventie van welvaartsziekten en achtergrondstudie over de health premium wordt ingegaan op de mogelijke oplossingen.
Samenvatting
HSL en GWO hebben beide geleid tot gezondheidswinst. HSLbleek kosteneffectief te zijn en bij de GWO zijn de zorgkosten gedaald. Ondanks de succesvolle resultaten van HSL, is het project stop gezet door een aantal belemmerende factoren. Terwijl de GWO voldoet aan alle succesfactoren. Dit neemt echter niet weg
dat de GWO gevrijwaard is van problemen. Door verandering in de nationale en lokale politieke kleur, context en draagvlak, door reorganisaties en bezuinigingen ontstaat er een andere context. In een nieuwe context slaat de bestaande aanpak wellicht niet meer aan. Ook zal de financiering van preventie altijd een probleem
blijven omdat preventie geen structurele financiering kent in ons zorgstelsel. Samenvattend betekent dit dat elke partij hun verantwoordelijkheid neemt in preventie, dat er politiek draagvlak moet zijn en dat er een structurele financiering komt voor preventie. Gedurende de studie bleek dat de factoren in te delen zijn in
factoren die te maken hebben met het doel, middelen en taakverdeling. Bevorderende factoren De gemeenschappelijke bevorderende factoren onder de categorie
doel zijn: enthousiaste trekker, veel samenwerkingspartners, multidisciplinaire samenwerking (tussen zorggroepen en er buiten), langdurige samenwerking, duidelijke rolverdeling tussen partners, voldoende tijd nemen om samen invulling te geven aan het project, aansluiten bij bestaande structuren, draagvlak, vertrouwen, inzien in het belang van het doel, het nut en de noodzaak, visie hebben, elkaars wereld leren kennen, klein starten, voeren van integraal beleid en oplossingen, gebruik
maken van sociaal netwerk, veelheid van activiteiten met dezelfde boodschap, onderzoek doen naar de resultaten, politiek draagvlak, inschakelen van lokale media bij de activiteiten en resultaten en nationale erkenning als best practise. De GWO onderscheidt zich van HSL doordat: bij de GWO er een convenant is gesloten tussen de gemeente en zorgverzekeraar Agis. Agis is een van de belangrijkste samenwerkingspartners. De gemeente en GGD zijn één, GWO is gevormd door
een bottum-up aanpak, afspraken en investeringen lopen over de raadsperiode heen, er is continue aandacht voor relatiebeheer, er wordt gebruik gemaakt van gezondheidsprofielen en cijfers om gericht preventie activiteiten op te zetten. De gemeenschappelijke bevorderende factoren onder de categorie middelen en taakverdeling zijn: sprake van economische groei, de GGD heeft een coördinerende rol, elke partij investeert, politiek en bestuurlijk draagvlak voor de financiën.
De GWO onderscheidt zich van HSL doordat de gemeente en zorgverzekeraar Agis een gezamenlijke inkoopkoers hebben.
Belemmerende factoren
De gemeenschappelijke belemmerende factoren onder de categoriedoel zijn: het kost veel tijd en energie, de eigen belangen van de organisatie gaan ten koste van het gemeenschappelijk doel,preventie vraagt om leefstijlverandering en dat kost tijd (jaren), verandering biedt weerstand, het vraagt een andere werkwijze van
de professional en de eerstelijn is nog niet goed georganiseerd. HSL onderscheidt zich van de GWO doordat zij geen politiek draagvlak hadden van meerdere politici en dat de samenwerking tussen de GGD en gemeente slecht was.De gemeenschappelijke belemmerende factoren onder de categorie middelen en taakverdeling zijn: bezuinigingen, recessie, reorganisaties door bezuinigingen en geen structurele financiering voor preventie. Resultaten van preventie zijn pas op langer termijn
beschikbaar en de politiek heeft niet zoveel tijd. HSL onderscheidt zich van GWO door: teveel nadruk op het doel belemmerende vraaggerichte werkwijze van professionals, er was belangenstrijd op thema’s en geld binnen de gemeente/GGD, geen goede afstemming tussen de GGD en gemeente, er was ook
gebrek aan leiderschap, standvastigheid en doorzettingsmacht bij de GGD en gebrek aan regierol bij de gemeente. Binnen de gemeente waren er ook veel personele wisselingen van ambtenaren en portefeuillehouders (door verkiezingen) waardoor kennis over HSL verloren ging en draagvlak opnieuw verworven moest worden.
De vorderingen van HSL werden niet tijdig gecommuniceerd naar de gemeente, het werk van beleid, uitvoering en wetenschap sloten niet op elkaar aan, gaandeweg werd de politieke draagvlak en betrokkenheid minder.
Een aantal onderscheidende factoren zijn te verklaren. Ten eerste was HSL het eerste wijkbenaderingproject van Nederland. Men had er nog geen ervaring mee, en al doende leerde men. HSL was een onderzoeksproject waarbij de Universiteit Maastricht en de GGD een grote rol hadden in de opzet hiervan. Dat de zorgverzekeraar
geen rol had, is te verklaren doordat in de periode van 1994-2004 de zorgverzekeraar een andere verantwoordelijkheid had dan nu. Van de slechte samenwerking tussen gemeente en GGD is veel geleerd. Sindsdien wordt door de GGD van Zuid-Limburg veel aandacht besteed aan relatiebeheer op alle niveaus.
De rollen van de partijen
De eerstelijnsorganisaties moeten hun werkwijze aanpassen en zich als organisatie versterken. De gemeente en GGD moeten goed met elkaar samen werken en oog hebben voor elkaars cultuurverschillen. De zorgverzekeraars dienen meer te investeren in preventie en de samenwerking te zoeken met de gemeente. En het
ministerie van VWS zal de randvoorwaarden moeten scheppen zodat de bovenstaande partijen incentives hebben om te gaan samenwerken en dat er een structurele financiering komt voor preventie