Voor de AWBZ-zorg wordt momenteel gewerkt aan een systeem van resultaatfinanciering en voor de curatieve zorg is dit een logische vervolgstap. Gezondheidsuitkomsten en de monitoring daarvan moeten expliciet verankerd worden in professionele standaarden. De minister zal het Kwaliteitsinstituut vragen dit naar de praktijk te vertalen. De ontwikkeling van uitkomstindicatoren is een taak van professionals, maar de minister merkt wel op dat als dit onvoldoende gebeurt, het Kwaliteitsinstituut doorzettingsmacht zal inzetten.

In juni vorig jaar heeft de RVZ het advies Sturen op gezondheidsdoelen uitgebracht. Aanleiding voor het advies waren de zorgen rond het achterop geraakt zijn van Nederland qua levensverwachting, de hoge perinatale sterfte en het tekort schieten van de kwaliteit van de zorg op een aantal punten in vergelijking met andere Europese landen. De Raad deed een aantal aanbevelingen aan de Minister van VWS hoe op verschillende niveaus meer op expliciete gezondheidsdoelen gestuurd zou kunnen worden.

De oproep van de Raad dat alle zorgverleners moeten werken met behandel- en zorgplannen wordt in het voorstel voor de Wet cliëntenrechten zorg (Wcz) en het voorstel voor de Beginselenwet zorginstellingen reeds meegenomen. Mede namens de staatssecretaris vraagt de minister expliciet aandacht voor behandel- en zorgdoelen bij kwetsbare ouderen, waarbij kwaliteit van leven veelal een grotere rol speelt dan lengte van leven en begeleiding naar levenseinde onderdeel is van het zorgplan. De minister onderschrijft eveneens de aanbeveling dat zorgverleners moeten deelnemen aan performance management, waarbij verzekeraars een stimulerende rol kunnen spelen door het als eis in overeenkomsten op te nemen.

De minister is het met de Raad eens dat de administratieve lasten beperkt worden indien uitkomstgegevens gestandaardiseerd in het patiëntendossier opgenomen worden. Zij legt hiervoor de verantwoordelijkheid bij de professionals en noemt als succesvol voorbeeld de Dutch Surgical Colorectal Audit. Echter in het advies is juist aangegeven dat dit bij dit voorbeeld juist niet kan en dat het de zorgverlener ca. 30 minuten per patiënt kost om de gegevens separaat vast te leggen. De minister geeft aan dat zij het Kwaliteitsinstituut zal vragen om minimale datasets op te nemen in de metastandaarden. Hopelijk wordt daarbij de eis gesteld dat ze ook daadwerkelijk gestandaardiseerd in het patiëntendossier worden opgenomen.

De minister gaat niet in op de aanbeveling van de Raad om meer/weer expliciete gezondheidsdoelen op te nemen in de vierjaarlijkse nota’s gezondheidsbeleid. De minister is bescheiden over de rol van de overheid: vooral die van facilitator.

Meestal doet de Raad dit halverwege de adviesvoorbereiding, maar in dit geval staat er nog geen letter op papier. Het doel van deze nieuwe aanpak? De vraagstelling helder krijgen, maar ook een netwerk vormen van professionals uit de praktijk die van begin tot eind willen meedenken over de adviezen. Een impressie van de bijeenkomst.

De werktitels van de drie nieuwe adviezen verraden dat de vraagstelling inderdaad nog niet helder is: ‘De bomen en het bos’, ‘Solidariteit’ en ‘Wat is goede zorg?’ De raadsleden lichten de onderwerpen toe waarna twee gastsprekers een voorschot nemen op de discussie. Tijdens de discussie, die geleid wordt door Maria Henneman, komen zoals verwacht ook twee onderwerpen ter sprake waarover het Centrum voor Ethiek en Gezondheid signalementen zal uitbrengen. Die gaan namelijk over ‘Betutteling of zorgen voor’ en over ‘Zelfmanagement van de patiënt en de professionele autonomie van de arts’.

{afbeelding2}

De bomen en het bos

Het eerste advies, ‘De bomen en het bos’, borduurt voort op het nieuwe ziekenhuislandschap dat de Raad al in eerdere adviezen bepleit heeft. De hamvraag bij het nieuwe advies is: hoe kunnen we die herordening versnellen? De discussie levert een aantal nieuwe gezichtspunten op. Betrek gemeenten erbij, zij hebben ook een loketfunctie voor welzijnsvragen, net als de huisarts. Een ander vindt dat we ons eerst moeten richten op de kracht van de patiënt en zijn netwerk. Dan pas op de formele zorg.

De deelnemers praten vervolgens over het nut van een inloopcentrum in de wijk. De huisarts krijgt daarbij een centrale rol toebedeeld: als poortwachter en als degene die de patiënten persoonlijk kent. Sommigen vinden een inloopcentrum helemaal niet nodig. Huisartsen doen het prima, dus wat is het probleem eigenlijk? ‘Nou,’ reageert iemand, ‘dat zoveel mensen naar de Spoedeisende Hulp gaan bijvoorbeeld.’ ‘We moeten niet te snel zeggen dat dat fout is’, zegt een ander. ‘Onderzoek nou eerst waaróm mensen naar de Spoedeisende Hulp gaan. Het gaat erom dat patiënten goede zorg krijgen tegen een redelijke prijs.’

We denken teveel vanuit het aanbod! Deze hartenkreet borrelt af en toe op. Dat is waar, denken we dan, en gaan vervolgens verder waar we gebleven zijn. En hoe zit het nu met die versnelling van de gewenste herordening van de zorg? Uiteindelijk komt er toch nog een advies in die richting: Onderzoek wat de succesfactoren zijn bij geslaagde verbeterprojecten in de wijk en leer daarvan. Goede voorbeelden zijn er genoeg.

Solidariteit

Dan het tweede onderwerp, ‘Solidariteit’. Hoe kunnen we de zorg voor iedereen toegankelijk en betaalbaar houden? En vereist solidariteit een tegenprestatie? De solidariteit is toegenomen, er is bijvoorbeeld geen verschil meer tussen ziekenfonds en particulier en de inkomensherverdeling is toegenomen tussen jonge en oude; zieke en gezonde mensen. Ook de aard van solidariteit is veranderend, het is een formele solidariteit geworden. Of een afgedwongen solidariteit, zoals een deelnemer het noemt.

Dit onderwerp houdt de gemoederen meer bezig dan het eerste. ‘Rekenkundig is de solidariteit misschien toegenomen, maar ik zie ontwikkelingen in de samenleving die dat tegenspreken,’ is de eerste reactie. Een ander raadt aan om het advies te beginnen met een analyse van de culturele ontstaansgeschiedenis van solidariteit.

Of een tegenprestatie vereist is bij solidariteit, daarover zijn de meningen verdeeld. Men lijkt het in eerste instantie wel eens te zijn met het ‘voor wat hoort wat’-principe. De relatie met de patiënt moet wat zakelijker, weg met de betutteling. Wat kan die tegenprestatie dan zijn? Goed patiëntschap, zelf sparen voor zorg die je kan voorzien, een gezonde leefstijl, en een gepast gebruik van zorg worden genoemd.

En ouderen kunnen misschien wel wat meer premie betalen. Niet iedereen is het daarmee eens, maar het wordt ook niet weggehoond. De discussie gaat al snel over kosten. Wie kost het meest? Ouderen of jongeren? We komen er niet uit. En een goede leefstijl is lastig af te dwingen, laat staan te controleren. Maar een gepast gebruik van zorg, ja, dat lijkt de meesten wel aan te spreken.

De discussie neemt een andere wending als een deelnemer stelt dat het probleem niet bij de patiënt ligt, maar bij de zorgaanbieder. Die moet goed communiceren. Want dat kan een basis zijn voor solidariteit, het bevordert therapietrouw en het tempert meteen de verwachtingen. ‘Pak eerst de overbehandeling aan,’ vindt een ander. ‘De mate van solidariteit staat gelijk aan de mate van beschaving,’ klinkt het van achter uit de zaal. ‘Mensen hebben recht op solidariteit,’ valt een ander hem bij. ‘Sommigen hebben zorg nodig zonder dat daar iets tegenover moet staan’. Er valt een stilte.

Wat is goede zorg?

Het laatste advies, ‘Wat is goede zorg?’ gaat over de voorwaarden voor goede zorg. Daarbij denkt de Raad onder andere aan ‘shared decision making’, zoals het in vaktermen heet. Arts en patiënt beslissen samen over de uitvoering van de behandeling. Zelfmanagement komt ook aan bod. Want wat als de zelfmanagende patiënt iets anders wil dan de arts? De meningen zijn verdeeld over het belang van shared decision making. Voordelen: het probleem van de patiënt komt beter uit de verf en behandelaars gaan eindelijk echt uit van de zorgvraag, waardoor de kwaliteit van de zorg verbetert. Anderen vinden shared decision making weliswaar een verbetering, maar het kost wel een hoop tijd en het levert niet zo veel op.

Over de voorwaarden van shared decision making is men het snel eens: goede communicatie, wederzijds vertrouwen, de juiste informatie verstrekken, duidelijke kwaliteitscriteria en een mentaliteitsverandering. Misschien wil de patiënt niet de beste zorg, maar zorg die past in zijn leven, oppert een deelnemer. Het doel van de behandeling moet in ieder geval helder geformuleerd worden, vindt men. En wie moet dat doen? De discussie laait weer op. ‘Vergeet de verpleegkundigen niet, zij kunnen veel beter communiceren en zijn goedkoper dan de arts,’ vindt een deelnemer. ‘Pas op dat je je niet blind staart op de nulde en de eerste lijn, betrek ook de gehandicapten- en ouderenzorg erbij,’ voegt een ander daaraan toe.

Terugblik

Veel deelnemers vinden dat de adviezen verbreed moeten worden naar gemeenten en gehandicapten- en ouderenzorg. De huisarts krijgt een centrale rol toebedeeld. Duidelijk is de waarschuwing om niet vanuit het aanbod en de aanbieders te denken, maar vanuit de patiënt. Overbehandeling komt uitgebreid aan bod als probleem dat eerst opgelost moet worden. Ook een goede communicatie in de spreekkamer is veel besproken. Sommige deelnemers adviseren nadrukkelijk om de ontstane situatie eerst goed te analyseren voordat er allerlei praktische oplossingen op tafel komen.

Rien Meijerink, voorzitter van de Raad, kijkt tevreden terug: ‘Dit is precies wat we gehoopt hadden: een intensieve discussie met veel nieuwe gezichtspunten die we goed kunnen gebruiken in onze adviezen. We willen graag blijven praten met professionals binnen en buiten de zorg via klankbordgroepen, interviews en online-discussies.’

Wilt u reageren op dit bericht of meedoen bij de verdere adviesvoorbereiding stuur dan een mail naar mail@rvz.net.

Verslaglegging door MC Communicatie en fotografie door Eveline Renaud.

Bekijk de Prezi van deze middag. Meer informatie vindt u in het werkprogramma 2012.

De voorzitter van de Raad van bestuur van Amerpoort, Ton Caspers, heeft een breed scala aan activiteiten laten zien die aangeboden worden aan cliënten. De RVZ heeft hierdoor een goed beeld gekregen van de diversiteit in deze sector.

Zo is in de ochtend de dagbesteding bezocht van ouderen met multi-problematiek en dagbesteding van ouderen met gedragsproblemen. Daarna hebben we het prachtige en net geopende kinderdagcentrum de Blauwe Vogel bezocht. Dit is een centrum waar kinderen tot 18 jaar met een meervoudig complexe beperking terecht kunnen en heeft een bovenregionale functie. Vervolgens zijn we naar het arbeidscentrum de Wissel gegaan. Hier werd ons een heerlijke lunch door cliëntmedewerkers voorgeschoteld. Deze voorziening biedt clienten een vorm van werk die past bij hun behoefte aan structuur en regelmaat. We kregen inzicht in de dagelijkse werkzaamheden zoals houtbewerking en inpakwerk. In de middag zijn we rondgeleid op de natuurboerderij De Brinkhorst, waar cliënten helpen bij het onderhouden van de boerderij en verschillende diensten worden aangeboden zoals hout kloven en papierprikken. Ook is hier een winkel waar producten gemaakt door cliënten worden aangeboden. Tot slot zijn we op bezoek geweest bij de nieuwe locatie Foortse Brug waar we gezien hebben hoe cliënten begeleid wonen in de wijken. Tevens is hier een nieuwe locatie voor dagbesteding voor ouderwordende mensen met een verstandelijke beperking.

Bij al deze locaties viel het op hoe medewerkers met groot enthousiasme en veel betrokkenheid en inzet zorg verlenen aan mensen met een verstandelijke beperking, waarbij de mogelijkheden van cliënten centraal staan. Ze kunnen rekenen op steun indien nodig, maar blijven eigen verantwoordelijkheden houden. De zorg is kleinschalig georganiseerd, waarbij sommige cliënten beschut wonen, maar andere, als het kan, onder begeleiding in de wijk en daar kunnen participeren in de maatschappij .

Dit bezoek levert voor de Raad input voor het schrijven van zijn adviezen in 2012: Wat is goede zorg? en De bomen en het bos: de patiënt, zijn vraag en het landschap.

De heer Schraven ziet voor de SEH’s een andere toekomst dan de RVZ. Maar die andere toekomst is voor een groot deel nu juist dezelfde als die van de RVZ. Omdat de heer Schraven zich klaarblijkelijk baseert op krantenberichten en niet op het advies, zet ik de argumenten van de RVZ nog eens op een rijtje.
Om te beginnen dit. Waarom pleit de RVZ voor stevige ingrepen in het landschap van de spoedeisende hulp? Niet, zoals de heer Schraven zegt, om te bezuinigen, maar omdat men in de huidige situatie eenvoudigweg de kwaliteit van de zorg niet kan borgen. Wil je die kwaliteit borgen, dan zijn drie ingrepen nodig.
In de eerste plaats zullen de SEH’s van de kleine ziekenhuizen, dat zijn er zo’n veertig, moeten opgaan in grotere netwerken. Deze netwerken bestaan uit alle vormen van spoedzorg, dus de top, intensive care, traumazorg en acute zorg, maar vooral ook de basisspoedzorg door de huisartsen. In zijn advies beschrijft de RVZ deze zorgnetwerken. Denken in netwerken betekent: niet de locaties verdwijnen, maar de zelfstandigheid. Betekent: binnen samenwerkingsverbanden keuzes.
In de tweede plaats zullen de huisartsenposten moeten fuseren met de SEH’s van de ziekenhuizen. Dit voorstel uit eerdere adviezen herhaalt de RVZ nog maar eens, omdat het nog lang niet overal is gerealiseerd. Terwijl het zo nodig is: de huisarts ’s avonds, ’s nachts en in de weekenden aanwezig op de SEH. Dit bijvoorbeeld om het zo grote aantal “zelfverwijzers”, dat zijn patiënten die buiten de huisarts om rechtstreeks naar een SEH gaan, eerst door een huisarts te laten bekijken. De meeste zelfverwijzers blijken achteraf geen acute zorg in de stricte zin van het woord nodig te hebben. Hier ligt echt een rol voor de huisarts.
In de derde plaats zullen wij fors moeten investeren in de ambulancehulpverlening: in de zorg en in de technologie. Snelheid, kwaliteit en regionale logistiek moeten met behulp van moderne technologie beter worden, vooral ook in de landelijke gebieden, zeker als die tot de krimpregio’s behoren.
En dan nog dit. Dat de SEH de melkkoe is van het ziekenhuis, weten wij allemaal. Maar dat kan toch geen reden zijn spoedeisende zorg die niet toekomstbestendig is in stand te houden. Kwaliteit, niet instandhouding, moet ons inspireren. Wie het advies van de RVZ leest, ziet dat daarin kwaliteit en patiëntperspectief voorop staan. Die, en alleen die, maken een SEH toekomstbestendig. Niet de functie van melkkoe.

Rien Meijerink, voorzitter RVZ

Op een inspirerende lokatie aan de Maas in Rotterdam, Podium o10, troffen op 25 november de leden van het netwerk van het van Kleef Instituut elkaar voor de zesde Van Kleef Lezing. Twee inleiders, Pieter Vos en Gabrielle Davits, wierpen hun licht op de transitie van ZZ naar GG

Volg voor het volledige bericht de link naar de website van het Van Kleef Instituut

zie ook het journalistieke verslag van de lezing.
Journalistiek verslag van de Van Kleef Lezing 2011

Het afgelopen jaar zijn er veel eHealth toepassingen gepresenteerd. Deze “nieuwe” vorm van zorg lijkt steeds belangrijker te worden. Dat vraagt ons na te denken over de rol die deze toepassingen gaan innemen in de verschillende zorgsectoren. Reden voor de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg om voor het advies ‘Medisch Specialistische zorg in 20/20’ een achtergrondstudie te laten uitvoeren naar de rol van eHealth en gezondheid 2.0 in het veranderend ziekenhuislandschap.

We worden er beter van

Na haar achtergrondstudie is Van der Klauw overtuigd van de voordelen van eHealth. “Er zijn al voorbeelden te noemen waar het gebruik van eHealth heeft gezorgd voor kostenbesparing. Ook voor het steeds maar groter wordende arbeidstekort kunnen de toepassingen een oplossing bieden. Daarnaast bespaart het de grote groep chronisch zieken in ons land vele wandelingen door de ziekenhuisgangen.”

Innovaties

Een goed voorbeeld van eHealth vindt Van der Klauw het project e-cardiocare. Met deze innovatie krijgen hartpatiënten thuis een persoonlijk gezondheidskanaal op de tv, dat communiceert met meetapparatuur in het ziekenhuis. Bloeddruk, gewicht en hartslag zijn zo dagelijks te meten en door te sturen naar de behandelend verpleegkundige of specialist. Patiënten hoeven niet meer langs voor controle. Afwijkingen in de vitale waarden worden direct gesignaleerd, zodat de zorgverlener kan ingrijpen. Dat voorkomt spoedopnames en scheelt ligdagen.

Substitutie

Met al deze goede berichten rijst ook de vraag op waar de valkuilen liggen. De grootste valkuil voor eHealth is volgens Van der Klauw dat het niet wordt gebruikt als substitutie van reguliere zorg. “eHealth moet geen extraatje worden. Dan is er een extra belasting voor patiënt en zorgverlener. Het gaat wezenlijke onderdelen van het zorgtraject vervangen. En dan daar waar het de zorg verbetert.”

Achtergrondstudie

In de achtergrondstudie staan drie zorgfuncties centraal: Toegang tot zorgdiensten, Diagnose en Behandeling, nazorg en monitoring. Zestien goede voorbeelden laten zien dat deze functies zich verplaatsen naar de digitale wereld. Ook ziet Van der Klauw een aantal ontwikkelingen voor het medisch-specialistisch landschap van 2015, zoals meer zorg bij patiënten thuis en in gezondheidscentra in de buurt. De achtergrondstudie De rol van eHealth en gezondheid 2.0 in het veranderend ziekenhuislandschap is onderdeel van het RVZ advies Medisch specialistische zorg in 20/20 . U kunt deze achtergrondstudie hier downloaden.

Denise van der Klauw was tot juli 2011 als adviseur werkzaam bij de RVZ. Inmiddels werkt zij als onderzoeker bij TNO op het gebied van duurzame arbeidsproductiviteit in de gezondheidszorg. De achtergrondstudie is geschreven in samenwerking met Chris Flim (NVEH)

Wij moeten dus iets nieuws verzinnen, zegt Zorgbelang. Twintig “zorgwinkelcentra” goed gespreid over de provincie moeten de zorg die de huisartsen en ook de ziekenhuizen nu leveren voor het grootste deel overnemen. De complexe zorg concentreer je dan in enkele ziekenhuizen.Het plan van Zorgbelang Drenthe sluit heel goed aan bij het beleid van minister Schippers. Die wil dat het grootste deel van de zorg dichtbij de burger wordt geboden. En het plan sluit naadloos aan bij het advies Medisch-specialistische zorg in 20/20 van de RVZ (oktober 2011). Het is een bijzonder innovatieve en gedurfde uitwerking van de aanbevelingen van de RVZ. En dat is dan ook de reden dat de Raad positief reageert op dit plan.

Dit is een oplossing voor een aantal problemen. Het is steeds moeilijker huisartsen naar de Drentse dorpen te krijgen. En de toekomst van een aantal ziekenhuizen in Drenthe is ongewis. De spoedeisende hulpafdelingen zullen moeten samenwerken en dat vraagt nogal wat van de ziekenhuizen. En, wie weet, misschien krijgt de provincie Drenthe straks, net als Noord-Oost Groningen te maken met bevolkingskrimp. Dat zou het nog moeilijker maken alle zorgvoorzieningen in stand te houden.

Tenslotte: zorgwinkelcentra kunnen in principe de inloopcentra zijn die in de visie van de RVZ in de toekomst de poort van de gezondheidszorg moeten gaan worden. Dus ook in dat opzicht een bijzonder interessant idee van Zorgbelang Drenthe. De RVZ gaat hier in 2012 op door met een nieuw advies: De bomen en het bos.

Link naar dit bericht
http://www.dvhn.nl/nieuws/drenthe/article8614731.ece/‘Twintig-zorgwinkelcentra-in-Drenthe'

In het advies Zorg voor je gezondheid (2010) noemt de RVZ de inloopfunctie als mogelijkheid om zorg dichter bij de burger te leggen. Veel vragen die nu bij de huisarts komen horen daar eigenlijk niet thuis. Een inloopfunctie voor de huisarts ontmedicaliseert, draagt bij aan uitvoering van zorg en ziekte(zz) naar gedrag en gezondheid (gg), kan inspelen op multiproblematiek en helpt de burger zelf verantwoordelijkheid te nemen. Tijdens deze expertmeeting bleek dat er in de praktijk al mooie voorbeelden zijn die deze gedachte ondersteunen.

Twee boeiende presentaties van een huisartsencentrum in Schiedam en het welzijnsproject STIP in Groningen maakten duidelijk dat –ondanks de belemmeringen in de financiering- , een inloopfunctie waarin verschillende professionals nauw samenwerken binnen de bestaande regelgeving mogelijk is.

In Schiedam hebben alle zorgprofessionals die werkzaam zijn in het huisartsencentrum zoals o.a. de doktersassistente, de fysiotherapeut en de huisarts, de agenda’s voor elkaar open gesteld zodat ze bij elkaar afspraken kunnen maken. Heel eenvoudig, maar het geeft een enorme boost aan snelle en optimale samenwerking waar de patiënt baat bij heeft.

In Groningen ontstond STIP met als doel de woonomgeving zo in te richten dat mensen met beperkingen thuis konden blijven wonen. Al gauw werd de doelstelling verbreed tot het bevorderen van sociale samenhang en leefbaarheid. Dichtbij de burger betekent hier een front-office, gerund door vrijwilligers, waar burgers uit de wijk voor al hun welzijnsvragen terecht kunnen. Een uitvoerend netwerk van professionals zorgt voor de follow up.

De zaal reageerde met belangstelling en vol vragen en suggesties. Met name de verbinding tussen zorg en welzijn blijkt een uitdaging voor de toekomst. Ook de betrokkenheid van de burger vraagt nadere uitwerking. In 2012 denken en werken Vilans en de RVZ samen verder aan de ontwikkeling van de inloopfunctie in het project ‘de bomen en het Bos’.