Uitgebrachte adviezen - persbericht

Arbeidsmarkt en zorgvraag

Kwaliteit zorg verslechtert snel door enorme personeelstekorten

Den Haag – 14 september 2006
Raad waarschuwt:
De dreigende tekorten op de arbeidsmarkt voor personeel dat werkzaam is in de zorgsector nemen binnen enkele jaren dramatische vormen aan. De kwaliteit van de zorg zal als gevolg van het bijna onoplosbare tekort aan menskracht in het bijzonder in de verzorging van oudere mensen ernstig tekortschieten. Nederland duikt daarmee onder kwaliteitsstandaarden die we nu al vaak als minimaal ervaren. Dat constateert de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg in zijn advies Arbeidsmarkt en Zorg, dat voorzitter Rien Meijerink van de raad op donderdag 14 september jl. aan staatssecretaris Ross van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft aangeboden.

Door onder andere de vergrijzing verwacht men dat het aantal dementerenden in 2050 is verdubbeld tot ruim 400.000 mensen. Het aantal mensen met een beroerte stijgt tot 2020 met zo’n 30%. Dit zijn ziekten waarbij veel personeel nodig is. De potentiële beroepsbevolking daalt. Bovendien kiest lang niet iedereen voor een baan in de zorg, zeker niet als de economie verder aantrekt. Om het tekort op te lossen zouden de komende decennia 700.000 extra mensen nodig zijn. Dit terwijl er nu al zo’n 1 miljoen mensen in deze sector werken. Zo ontstaat al op korte termijn een arbeidsmarkttekort dat in omvang niet te vergelijken is met voorgaande tekorten. Het gaat bij de snel verslechterende verhouding tussen vraag en aanbod op de personeelsmarkt in de zorgsector niet langer om de zogenoemde varkenscyclus. De tekorten zijn structureel tot ver na de piek van de vergrijzing en die piek is in 2035. In de komende jaren komt daarmee onvermijdelijk de kwaliteit van de zorg ernstig in het gedrang.

         

De RVZ stelt daarom onorthodoxe maatregelen voor: zowel aan de vraagkant – hoe voorkomen we dat mensen afhankelijk worden van zorg – als aan de aanbodkant – hoe kan het arbeidspotentieel waaruit werkgevers putten, snel worden vergroot. Hij stelt daarvoor zes prioriteiten.
Aan de vraagkant ziet de raad goede mogelijkheden in de sfeer van de preventie, in het bijzonder de voorkoming en bestrijding van hoge bloeddruk. Juist ook de restverschijnselen van een beroerte leiden tot een groot beslag op verzorgend personeel. Eveneens aan de vraagkant is een verminderd beroep op de zorg mogelijk door ruimte te maken voor een markt voor persoonlijke dienstverlening. Als het mensen wordt vergemakkelijkt om een persoonlijke dienstverlener aan te nemen, en omgekeerd een belastingvriendelijk regime geldt voor persoonlijke dienstverleners, kan zware, geïnstitutionaliseerde zorg langer worden uitgesteld.

      



Aan de aanbodzijde ziet de RVZ ook mogelijkheden. In het bijzonder noemt de raad gratis kinderopvang voor de laagste schalen in de zorg. Gratis kinderopvang vergemakkelijkt de stap naar een baan in de zorgsector voor meer en andere groepen. Vooral voor groepen die in kleine deeltijdbanen werken.

Ook is nog winst te boeken door mogelijkheden in de bouwtechnische sfeer te benutten. Uit een achtergrondstudie van de raad blijkt dat ‘slim’ bouwen tot productiviteitsstijgingen van zo’n 10% kunnen leiden.
Tenslotte doet de raad een oproep aan werkgevers en werknemers om het met elkaar eens te worden over aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden. Te denken valt daarbij aan het bieden van meer carrièreperspectief zoals uitwisselingsmogelijkheden voor personeel van de care naar de cure, deskundigheidsbevordering, prestatiebeloning. De raad is van oordeel dat de onderhandelingsruimte die het rijk vaststelt voor de arbeidsvoorwaarden met name in de care verruimd zou moeten worden, aangezien productiviteitsstijgingen in deze sector uit de aard van de werkzaamheden noodzakelijkerwijze lager is dan in sommige andere sectoren.

  



De raad geeft ook aan welke draconische maatregelen onafwendbaar worden, als zijn aanbevelingen niet op korte termijn worden verwezenlijkt. Daartoe behoren verhuizing van verpleeghuisbewoners naar regio’s waar de arbeidsmarkt minder krap is, een buitenlandse oppas inhuren voor zorgbehoeftige ouders of naasten, astronautenvoeding toedienen aan mensen die hulp nodig hebben bij het eten, of zelfs verhuizing naar andere landen waar meer personeel beschikbaar is.



Door het tekort aan arbeidskracht in de zorg zal de kwaliteit verder onder druk komen te staan. Daarom adviseert de raad de bewindslieden van VWS om normen voor verantwoorde zorg vast te stellen die met veiligheid te maken hebben. Voor de caresector liggen die op het vlak van medisch en verpleegkundige handelen. De normen zouden afgeleid kunnen worden van de set indicatoren die de IGZ op dit moment gebruikt (zoals medicatiefouten, decubitus, incontinentie, ondervoeding en fixatie).